Osho - Ngón tay
chỉ trăng
Chương 1. Điều
thiêng liêng là bạn
Triệu thỉnh
Om, cầu thần mặt trời giáng phúc cho chúng con,
Cầu thần Varuna, thần nước ban phúc cho chúng con,
Cầu thần Aryama, Indra, Brahaspati và Vishnu ban phúc cho chúng con.
Xin chào Brahman, thực tại tuyệt đối.
Hỡi Vayu, thần không khí, lời chào đặc biệt gửi tới ngài, vì ngài là biểu
hiện của Brahman.
Con sẽ gọi ngài là biểu hiện duy nhất cho Brahman.
Con cũng sẽ gọi ngài là chân lí, gọi ngài là rit - luật.
Cầu các thần bảo vệ con.
Cầu các thần bảo vệ người nói.
Xin bảo vệ con.
Xin bảo vệ người nói.
Om, an bình, an bình, an bình.
Tôi sẽ chỉ nói điều tôi biết.
Tôi sẽ chỉ nói điều bạn cũng có thể biết. Với biết tôi ngụ ý sống với nó. Người
ta có thể biết mặc dầu không sống nó, nhưng tri thức như thế là gánh nặng; người
ta có thể chìm vì nó, nhưng người ta không thể được nó cứu. Biết cũng có thể là
sống động nữa. Việc biết như vậy đem lại cho chúng ta vô trọng lượng - nhẹ đến
mức chúng ta có thể bay trên trời. Chỉ khi việc biết trở thành sống động, cánh
phát triển, xiềng xích bung ra và cánh cửa tới điều vô hạn trở nên rộng mở.
Nhưng việc biết là khó đấy;
tích luỹ tri thức là dễ. Tâm trí chọn cái dễ và tránh cái khó. Nhưng người
tránh cái khó sẽ lỡ luôn cả tôn giáo nữa. Người muốn tránh không chỉ cái khó mà
cả cái không thể nữa sẽ không bao giờ đến gần được tôn giáo.
Tôn giáo chỉ dành cho những người
sẵn sàng đi vào cái không có thể. Tôn giáo dành cho những người liều lĩnh, không dành cho các chủ hiệu.
Tôn giáo không phải là giao dịch kinh doanh cũng không là thoả hiệp. Tôn giáo
là đặt cược. Kẻ đánh bạc đặt cược của cải của mình; người tôn giáo đặt cược
chính bản thân mình bởi vì đó là của cải tối thượng.
Người không sẵn sàng đặt cược
chính cuộc đời mình sẽ không bao giờ có khả năng biết được bí ẩn giấu kín của
cuộc đời. Những bí mật đó không có sẵn với giá rẻ đâu. Tri thức có sẵn với giá
rẻ; tri thức đầy rẫy trong sách vở, trong kinh sách, trong giáo dục, với các thầy
giáo. Tri thức có sẵn gần như cho không; bạn không phải trả gì để được nó. Trong
tôn giáo bạn phải trả nhiều lắm. Nói trả ‘nhiều lắm’ cũng chưa đúng, bởi vì chỉ
khi ai đó đặt cược mọi thứ thì cánh cửa tới cuộc sống đó mới mở. Cánh cửa tới
cuộc sống đó chỉ mở cho những người đặt cược cuộc đời này. Đặt cược cuộc đời
này là chìa khoá duy nhất cho cánh cửa của cuộc đời đó. Nhưng tri thức rất rẻ,
cho nên tâm trí chọn cách dễ hơn và rẻ hơn. Chúng ta học mọi thứ - từ ngữ, học
thuyết - và nghĩ rằng chúng ta biết. Tri thức như vậy chỉ là dốt nát nâng cao.
Người dốt nát ít nhất biết rằng
người đó không biết; ít nhất người đó cũng có chân lí tới chừng nấy. Nhưng người
ta không thể tìm được những người giả dối nhiều hơn những người chúng ta gọi là
thông thái. Họ thậm chí không biết rằng họ không biết. Cái gì đó được nghe, cái
gì đó được giao cho trí nhớ đã lừa dối họ trong việc nghĩ họ cũng đã biết.
Tôi sẽ nói với bạn chỉ điều tôi
biết, bởi vì chỉ trong việc nói đó có giá trị nào đó; bởi vì chỉ điều mà tôi có
thể biết, nếu bạn sẵn lòng, mới làm rung động sợi dây trái tim bạn cùng với tác
động sống của nó.
Điều mà bản thân tôi không biết
và điều chỉ sâu như lớp da trong tôi, không thể đi sâu hơn chừng ấy vào bạn được.
Chỉ những cái đã đi sâu vào tim tôi mới có khả năng đó; nếu bạn hợp tác, nó có
thể đạt tới tim bạn. Ngay cả thế thì hợp tác của bạn cũng là điều phải có, bởi
vì nếu trái tim bạn đóng kín, không có cách nào ép buộc chân lí vào trong đó.
Và cũng là tốt nó là như vậy, bởi vì nếu chân lí bị ép buộc lên bạn, nó không
thể trở thành tự do của bạn được, nó chỉ có thể trở thành nô lệ của bạn. Mọi cưỡng
bách đều trở thành nô lệ.
Cho nên trong thế giới này, mọi
thứ đều có thể trao cho bạn thông qua sức mạnh; chỉ chân lí là không thể được,
bởi vì chân lí chưa bao giờ trở thành nô lệ cả. Chính bản chất của chân lí là tự
do. Cho nên chân lí là cái duy nhất trong thế giới này không ai có thể trao cho
bạn bằng sức mạnh, cái không ai có thể tống vào bạn, cái không thể choàng vào bạn
từ bên ngoài như quần áo; với cái đó điều tiên quyết là sự sẵn lòng, cởi mở, dễ
cảm nhận, mời chào, trái tim tràn đầy lòng biết ơn của bạn. Nếu trái tim bạn trở
thành tựa đất khô trước mùa mưa khi nó khát nước, nứt nẻ dưới cái nóng mùa hè
như nung như nấu - dường như nó cong môi đây đó ngóng chờ cơn mưa - thế thì
chân lí đi vào bạn. Bằng không, chân lí quay lưng ngay từ chính ngưỡng cửa của
bạn. Nhiều lần nó đã quay đi, trong nhiều, nhiều kiếp.
Bạn không phải là mới - không
có gì mới trên thế gian này cả; tất cả các bạn đều rất cổ. Bạn đã ngồi dưới
chân Phật và nghe ông ấy, bạn đã từng thấy Krishna, bạn cũng đã từng vây quanh
Jesus, nhưng dầu vậy bạn đã lỡ, bởi vì trái tim bạn chưa bao giờ sẵn sàng. Các
con sông của Phật và Mahavira đã chảy qua bạn, nhưng bạn vẫn còn khát.
Ngày Phật sắp rời bỏ thân thể
mình, Ananda đã khóc và đấm ngực trong mối tuyệt vọng. Phật đã hỏi ông ta, “Sao
ông khóc? Ta đã gần ông đủ lâu rồi... bốn mươi năm! Và nếu điều ấy thậm chí còn
chưa xảy ra trong bốn mươi năm ấy thì phỏng có ích gì mà khóc bây giờ? Và tại
sao ông cảm thấy phiền muộn đến thế về cái chết của ta?”
Ananda trả lời, “Tôi đau buồn
quá bởi vì tôi không thể nào đảm đương việc tan biến trong khi thầy còn ở đây.
Nếu như tôi đã tan biến thì thầy đã có thể bước vào tôi. Trong suốt bốn mươi
năm sông đã chảy qua bên tôi mà tôi vẫn còn khát. Bây giờ tôi khóc bởi vì tôi
không biết khi nào và đến kiếp nào tôi mới có thể gặp lại được dòng sông này.”
Bạn đâu có mới. Bạn đã hoả táng
các vị phật, bạn đã hoả táng Mahavira - Jesus, Krishna và mọi người; bạn đang sống
sau khi hoả táng tất cả họ. Họ đã thua trận chiến với bạn. Bạn rất cổ. Bạn đã từng
ở đây từ khi có cuộc sống. Đó đã từng là cuộc hành trình vô tận. Chúng ta đang
lỡ ở đâu? Đấy chỉ là vì bạn còn chưa mở, bạn đóng đấy thôi.
Tôi sẽ nói cho bạn chỉ những điều
tôi đã biết. Nếu bạn có thể làm cho bản thân mình cởi mở ra, bạn cũng sẽ biết
điều đó. Và không phải là có cái gì khó khăn ghê lắm trong đó. Chỉ có mỗi một
khó khăn thôi, và đó là bạn.
Một số người đi chỉ vì tò mò, hệt
như trẻ nhỏ hỏi trong khi chúng đang bước, “Tên của cây này là gì ạ?” Và nếu bạn
không trả lời, chúng lập tức quên ngay rằng chúng vừa hỏi điều gì đó và chúng lại
bắt đầu hỏi cái gì đó khác: “Tại sao hòn đá này lại nằm đây thế nhỉ?” Chúng hỏi
chỉ với mục đích để hỏi chứ không phải để biết. Chúng không hỏi để biết, chúng
hỏi vì chúng không thể vẫn còn không hỏi.
Những người đang sống từ tò mò
vẫn là trẻ con. Nếu bạn hỏi, “Thượng đế là gì?” ngẫu nhiên hệt như đứa trẻ sẽ hỏi
khi thấy hiệu đồ chơi bên đường, “Đồ chơi này là gì?” bạn vẫn còn là trẻ con.
Và trẻ con có thể được tha thứ, nhưng bạn thì không.
Tò mò sẽ không có có tác dụng.
Tôn giáo không phải là trò chơi trẻ con. Cho dù bạn có được trao cho câu trả lời,
nó cũng không phục vụ cho mục đích gì. Vui đùa của trẻ con là trong việc hỏi.
Nó có thể hỏi, đó là vui đùa của nó. Cho dù bạn cho nó câu trả lời, nó cũng
không quan tâm mấy đến câu trả lời đó. Có vấn đề gì?
Các nhà tâm lí nói rằng khi trẻ
con học nói, lần đầu tiên chúng chỉ thực hành việc nói bằng cách hỏi, khi đứa
trẻ lần đầu tiên học đi, nó thử mọi lúc để đứng dậy và bước. Cho nên trẻ con cứ
lặp đi lặp lại cùng một câu bởi vì chúng đã thu được kinh nghiệm mới, chiều hướng
mới qua việc nói. Cho nên trong chiều hướng mới đó chúng trôi nổi và diễn tập;
đó là lí do tại sao chúng cứ hỏi mọi thứ, chúng nói đủ mọi thứ.
Trong thế giới tôn giáo, nếu bạn
cũng hỏi đủ mọi thứ, nói đủ mọi thứ, nghĩ đủ mọi thứ mà không có ham muốn sâu sắc
nào để biết - chỉ từ tò mò - thế thì bạn sẽ vẫn hoả thiêu nhiều vị phật; thế
thì ai biết bao nhiêu vị phật nữa sẽ vẫn phải làm việc vất vả về bạn?
Chân lí không quan hệ gì với tò
mò cả.
Một số người tăng thêm chút ít
tính tò mò và trở thành hay hỏi. Cũng có một chút ít sâu sắc hơn trong hay hỏi,
nhưng chỉ chút xíu thêm thôi. Hay hỏi không phải là rất sâu sắc, nó là nông, vì
nó chỉ là trí năng. Trí năng hệt như bệnh ghẻ lở: nếu gãi một chút, bạn cảm thấy
dễ chịu. Cho nên trí năng cứ tiếp tục gây ngứa: có Thượng đế không? Có linh hồn
không? Có cứu rỗi linh hồn không? Thiền là gì? - không phải là bạn muốn làm việc
đó. Thượng đế là gì? - không phải bạn muốn biết về điều đó, nhưng chỉ để thảo
luận, chỉ để nói chuyện. Đấy là bài tập tâm trí, giải trí trí năng. Cho nên mọi
người chỉ nói lớn, họ chưa bao giờ đặt cược điều gì. Dù Thượng đế có hay không,
đấy không phải là mối quan tâm thực sự của họ; và họ vẫn còn không biến đổi dù
Thượng đế có hay không.
Đây là điều rất hay: người này
tin có Thượng đế, người kia tin không có Thượng đế, và cuộc sống của cả hai là
hệt nhau. Nếu ai đó bị lăng mạ thì người tin vào có Thượng đế cáu mà người tin
vào không có Thượng đế cũng cáu. Đôi khi điều xảy ra là người tin vào có Thượng
đế cáu hơn. Người tin không có Thượng đế, người đó có thể làm đến đâu với bạn?
Nhiều nhất người đó có thể lăng mạ bạn để đáp lại, đánh bạn hay giết bạn. Nhưng
người tin có Thượng đế có thể tống cổ bạn cho chết dần mòn trong đau đớn của địa
ngục. Người đó có nhiều cách hơn để trở nên giận dữ.
Nếu việc tin vào Thượng đế hay
không tin vào Thượng đế không đem lại thay đổi gì trong cuộc sống người ta, điều
đó chỉ có nghĩa là nó không có quan hệ gì đến Thượng đế cả, nó chỉ là nói chuyện
trí năng thôi. Việc hay hỏi như thế làm cho con người thành triết gia. Người đó
liên tục suy ngẫm và cân nhắc, người đó học kinh sách, tích luỹ quá nhiều học
thuyết, có khả năng nghĩ về mọi cái ủng hộ, cái chống đối, tham dự tranh cãi,
nhưng người đó chưa bao giờ sống cả.
Nếu bạn cũng chỉ toàn hay hỏi sẽ
không có cuộc hành trình nào cả. Người đầy câu hỏi là những người ngồi cạnh cột
cây số và hỏi, “Đích là gì? Đích còn bao xa nữa?” Họ tiếp tục hỏi điều này nhưng
họ không bao giờ đứng dậy và bắt đầu bước.
Bạn biết nhiều thế! Cái gì có đó
bị thiếu trong việc biết của bạn? Bạn biết gần như mọi thứ - bất kì cái gì Phật
biết hay Mahavira hay Krishna biết, bạn cũng biết. Trong khi đọc Gita, bạn
không cảm thấy bạn biết tất cả những điều này sao? Có đấy, bạn cũng biết, nhưng
đây tất cả chỉ trong đầu bạn. Hạt mầm còn chưa đạt tới tim bạn. Và những ý tưởng
này, chỉ trong tâm trí, giống như hạt mầm nằm trên đá. Hạt mầm có đấy, nằm trên
đá, nhưng nó không thể nảy mầm được. Để nảy mầm, hạt mầm sẽ phải rơi ra khỏi tảng
đá và tìm tới đất. Và mặt đất cũng chưa phù hợp, vì còn cần cả hơi nước ẩm nữa.
Cho nên nó phải chui xuống dưới mặt đất tới chỗ có nước, nơi có nước tinh tuý
chảy qua.
Hạt mầm vẫn còn trong tâm trí tựa
như hạt mầm nằm trên đá. Chừng nào nó còn chưa rơi vào trong tim thì đất ướt vẫn
còn chưa có sẵn. Trong tim nước tinh tuý chảy, tình yêu nào đó; có nước ở đó. Nếu
hạt mầm rơi vào đó, nó sẽ nảy mầm.
Người hay hỏi có rất nhiều điều
bên trong họ; mọi thứ đều có đấy, nhưng nó cũng tựa như hạt mầm nằm trên đá. Đất
không xa lắm, nhưng thậm chí cuộc hành trình nhỏ bé này cũng lại là khó khăn lớn
đối với họ. Họ không thích di chuyển, cho nên hạt mầm vẫn còn trên tảng đá. Cuộc
hành trình nhỏ này sẽ phải được tiến hành - đó là việc hạt mầm rơi ra khỏi đá để
vào đất, tìm một chỗ trong đất, tìm ra một chút ẩm ướt, và ẩn mình một chút bên
trong đất.
Nhớ lấy, bất kì cái gì được
sinh ra trong thế giới này đều cần im lặng sâu sắc, cần tĩnh mịch và bóng tối.
Những cái được giữ trong tâm trí là cái được giữ nơi ánh sáng để mở. Việc nảy mầm
không thể có ở đó. Tim là mảnh đất ướt ẩn bên trong bạn. Cái gì đó có thể nảy mầm
ở đấy.
Do đó những người sống chỉ với
việc hay hỏi trở thành học giả và bác học; thông thái, nhưng không có gì nảy mầm
được bên trong họ cả - không sinh thành mới, không cuộc sống mới, không hoa mới,
không cái gì cả.
Có một chiều của việc tìm kiếm:
chúng ta gọi nó là mumuksha, khát khao sâu sắc về giải thoát. Tại đây không có
mối quan tâm về việc biết, mối quan tâm là về hiện hữu. Tại đây không có mối
quan tâm về hiểu biết, mối quan tâm là về con người. Câu hỏi không phải là liệu
có Thượng đế hay không, câu hỏi là liệu tôi có thể là Thượng đế hay không. Có
thể có Thượng đế, nhưng nếu tôi không thể trở thành Thượng đế thì phỏng có ích
gì trong đó. Câu hỏi không phải là liệu có giải thoát hay không, câu hỏi là liệu
tôi có thể cũng được giải thoát hay không. Nếu không có khả năng nào để tôi trở
nên được giải thoát thì cho dù có giải thoát ở đâu đó nó cũng là vô nghĩa đối với
tôi. Vấn đề không phải là liệu có linh hồn bên trong hay không - có thể có, có
thể không có - vấn đề thực là liệu tôi có thể trở thành linh hồn hay không.
Mumuksha, khát khao về giải
thoát, là tìm kiếm hiện hữu. Và khi người ta muốn hiện hữu, người ta phải đặt cược
chính bản thân mình. Đây là lí do tại sao tôi nói tôn giáo là chuyện của những
kẻ liều lĩnh.
Tôi sẽ chỉ nói điều tôi biết,
điều tôi đã sống. Nếu bạn đồng ý đặt cược tất cả, bất kì cái gì là kinh nghiệm
của tôi cũng đều trở thành của bạn. Kinh nghiệm không thuộc về bất kì ai; bất
kì ai sẵn sàng đón nhận chúng, chúng đến với người đó. Không ai có bất kì quyền
gì về chân lí, bất kì ai sẵn sàng biến mất đều thừa kế nó. Chân lí thuộc về người
biểu hiện sự sẵn sàng hỏi đến nó - người mở cánh cửa trái tim mình và mời gọi
nó vào.
Đó là lí do tại sao tôi đã chọn
Upanishad này. Upanishad này là đương đầu trực tiếp với tâm linh. Không có
siddhants, học thuyết, trong nó; trong nó chỉ có kinh nghiệm của siddhas, người
đã được hoàn thành. Trong nó không có thảo luận về điều được sinh ra từ tò mò
hoặc hay hỏi, không; trong nó có hướng dẫn cho những người tràn đầy khao khát về
giải thoát bởi những người đã đạt tới giải thoát.
Có một số người còn chưa đạt tới,
họ chưa thể nào vứt bỏ được việc thích thú hướng dẫn người khác. Cho sự hướng dẫn
là điều rất thích thú. Trên toàn thế giới, cái được đem cho nhiều nhất là hướng
dẫn và cái được nhận ít nhất cũng là hướng dẫn. Mọi người đều cho, không ai nhận.
Bất kì khi nào bạn có cơ hội để
nêu cho ai đó lời khuyên, bạn đâu có để lỡ dịp đó. Không cần là bạn có khả năng
đưa ra lời khuyên này; không nhất thiết bất kì cái gì bạn nói cũng là việc biết
của bạn, nhưng khi nêu ra lời khuyên, cám dỗ của niềm vui được làm thầy là rất
khó vượt qua.
Niềm vui được làm thầy là gì? Bạn
bỗng nhiên, chẳng mất chi phí nào, ở phía cao hơn còn người kia thì ở phía thấp
hơn. Nếu ai đó tới bạn xin đồ tặng, bạn thấy khó khăn làm sao khi phải cho đi một
xu! Khó khăn là ở chỗ bạn phải cho cái gì đó từ cái bạn có. Nhưng trong khi cho
lời hướng dẫn bạn đâu có khó khăn, bởi vì có khó khăn gì ở đó khi bạn đem cho
cái mà bạn không có? Bạn chả mất gì cả. Ngược lại, bạn thu được cái gì đó: bạn
thu được vui vẻ, bạn thu được việc làm tăng bản ngã. Hôm nay bạn ở vị trí hướng
dẫn, và người kia ở đầu nhận. Bạn là ở trên đỉnh, người kia ở dưới.
Đó là lí do tại sao tôi nói rằng,
trong Upanishad này, không có vui thích của việc cho bất kì lời khuyên hay hướng
dẫn nào; thay vì thế có nỗi đau lớn, bởi vì điều mà người thấy của Upanishad
này đang cho, người đó cho sau khi biết nó. Người đó chia sẻ cái gì đó rất thân
thiết, rất bên trong.
Hướng dẫn là ngắn gọn nhưng sâu
sắc. Cú đánh rất ít nhưng chết người. Và, nếu bạn sẵn sàng, mũi tên sẽ xuyên thẳng
vào tim bạn và sẽ không để bạn sống nữa. Nó sẽ giết chết bạn. Do đó, nhận biết
và tỉnh táo đi, bởi vì chính việc này là nguy hiểm. Bạn sẽ phải mất cái bạn
nghĩ bạn đang là. Trong nó, không có cách nào đạt tới mà không mất bản thân bạn.
Ở đây chỉ những người mất mới là người đạt tới.
Đấy cũng là lí do tại sao tôi
đã chọn Upanishad này. Thực tế tôi có thể nói thẳng với bạn, không có lí do gì
để đem Upanishad vào - nhưng tôi sẽ dùng nó như cái cớ, chỗ nấp. Nếu bạn bắn một
mũi tên trực tiếp, người ta có thể thoát; nhưng nếu ẩn sau Upanishad thì ít có
cơ may bạn bắn trượt. Tôi đã chọn Upanishad để cho bạn có thể không biết rằng
tôi đang nhắm thẳng vào bạn. Theo cách này cơ hội trốn thoát bị tối thiểu hoá.
Mọi thợ săn đều biết rằng việc đi săn thuận lợi hơn nếu được thực hiện ở nơi có
chỗ ẩn nấp. Upanishad này là nơi ẩn nấp duy nhất.
Tôi sẽ chỉ nói điều tôi đã biết,
nhưng thế thì không có khác biệt giữa cái đó và Upanishad, vì bất kì cái gì người
thấy của Upanishad này đã từng nói, ông ta cũng đã biết nó.
Upanishad này là biểu hiện của
những bí ẩn tinh tế nhất về tâm linh. Nhưng nếu tôi cứ tiếp tục chỉ nói về
Upanishad, có nỗi sợ là việc nói chuyện vẫn đơn thuần là nói chuyện.
Cho nên nói chuyện sẽ chỉ là bối
cảnh, và cùng với nó sẽ có các thực nghiệm. Bất kì điều gì được nói ra, bất kì
điều gì người thấy đã thấy, hay bất kì điều gì tôi nói, và tôi đã thấy - đều sẽ
có những nỗ lực để làm quay mặt bạn ra, để nâng mắt bạn lên hướng về điều đó. Nỗ
lực nâng tầm mắt bạn lên hướng về điều đó sẽ là điều chính; việc nói chuyện về
Upanishad sẽ chỉ để tạo ra nơi chốn. Những rung động như vậy có thể được tạo ra
khắp xung quanh bạn để cho bạn quên mất thế kỉ hai mươi và hướng tới thế giới của
người thấy của Upanishad, sao cho thế giới này, cái đã trở thành mờ xỉn và xấu
xí đến thế, có thể biến mất đi và kí ức có thể nảy sinh về những ngày mà người
thấy này đã sống. Bầu không khí, nơi chốn - Upanishad chỉ là để dành cho điều đó.
Nhưng điều đó vẫn chưa đủ; nó là cần, nhưng không đủ.
Cho nên bất kì điều gì tôi nói,
nếu bạn chỉ dừng nghe về nó tôi sẽ biết ngay bạn không nghe nó chút nào cả. Bất
kì ai không bắt đầu khởi hành cuộc hành trình sau khi nghe về điều này, tôi đều
tin là người đó đã không nghe. Nếu bạn nghĩ bạn đã hiểu chỉ bởi việc nghe... đừng
vội vã như thế! Nếu có thể hiểu được điều gì đó chỉ bằng việc nghe, chúng ta đã
hiểu được từ lâu rồi. Nếu như có thể hiểu được điều gì đó chỉ bằng việc nghe
thì đã không thiếu những
người hiểu trong thế giới này và
khó mà tìm thấy người dốt nát. Nhưng như nó vậy, thế giới toàn những người dốt
nát.
Không có gì được hiểu chỉ bằng
việc nghe. Bằng việc nghe chúng ta chỉ siết nắm tay giữ lấy lời. Không phải bởi
việc nghe mà bởi việc làm, người ta mới hiểu. Cho nên nghe để tìm ra cách làm,
không phải để hiểu. Nghe để làm, làm để hiểu. Đừng đi tới kết luận rằng chỉ có
bằng cáchg nghe bạn đã hiểu; mối nối trung gian đó của việc làm là cần thiết.
Không có cách khác. Nhưng tâm trí chúng ta nói, “Tôi đã nắm được điều ấy; bây
giờ cần gì làm?”
Đích được đạt tới bằng việc đi
tới chúng. Bạn có thể đã hiểu mọi thứ, toàn bộ con đường của cuộc hành trình của
bạn có thể đã được bạn ghi nhớ, bạn có thể có bản đồ chi tiết trong túi; dẫu thế,
không đi không ai đã bao giờ tới được đích của mình. Nhưng có thể mơ đã tới
đích. Một người có thể ngủ ngay đây và có thể mơ đã tới đâu đó... Tâm trí là
chuyên gia về mơ.